Svetislav – Tisa Milosavljević na Mitrovdan, 8. novembra 1929. godine zakoračio je u Banjaluku i otpočeo upravljanje Vrbaskom banovinom, kao njen prvi ban.
Naime, sticajem raznih istorijskih okolnosti, Banjaluka je te 1929. godine postala sjedište novostvorene Vrbaske banovine – jedne od devet takvih pokrajina u Kraljevini Jugoslaviji.
Ban Milosavljević je u našim krajevima zatekao veoma tešku situaciju – po svim kriterijumima, Vrbaska banovina je bila najnerazvijenija od svih devet. Međutim, to ga nije pokolebalo. Naprotiv… Milosavljević je bio veliki borac i vizionar.
Odmah je “zasukao rukave” i otpočeo sa gigantskim poduhvatima, kakvi u cijeloj banovini, a naročito u našem gradu, nisu zapamćeni. Za svega četiri i po godine njegove uprave u Vrbaskoj banovini su izgrađene stotine osnovnih škola, mostova, kilometri i kilometri puteva, otvorene mnoge privredne, kulturne i sportske institucije i ustanove…
Opšti napredak naročito se osjetio u banskom središtu – Banjaluci – koja je za te četiri i po godine dobila mnoge reprezentativne objekte, koji su i danas njen ponos. Već do 1. decembra 1931. godine izgrađena je Banska palata, današnja zgrada Administrativne službe grada Banjaluka. Nepunu godinu kasnije, na Mitrovdan 1932. godine, svečano je otvoren Banski dvor. Godine 1930. osnovani su Pozorište i Muzej Vrbaske banovine, koji su četiri godine kasnije dobili zgradu sadašnjeg Narodnog pozorišta Republike Srpske, hram kulture koji i danas krasi naš grad.
Šta je ban dao Banjaluci?
Za vrijeme uprave bana Milosavljevića, sazidano je sedam palata za činovnike u današnjoj Aleji svetog Save i kod glavne banjolučke pošte. Tih tridesetih godina prošlog vijeka izgrađen je i hotel “Palas”, a dograđen i modernizovan hotel “Bosna”. Takođe, uređen je Gradski park, u kojem je otkriven spomenik Petru Kočiću, izgrađeni su i Sokolski dom i Higijenski zavod… Banjaluka je dobila prve asfaltirane ulice, osnovano je Centralno banovinsko udruženje za turizam, pokrenute “Vrbaske novine”…
Ban Milosavljević je tokom svog boravka u Banjaluci mnogo pomogao da se završi Hram Svete Trojice, koji se danas, na starom mjestu, obnavlja pod nazivom Hram Hrista Spasitelja. Banjalučka pravoslavna crkvena opština ukazala je čast Svetislavu Milosavljeviću da na Spasovdan 1939. godine kumuje osveštavanju te crkve.
Suze na odlasku
Prvi ban Vrbaske banovine napustio je Banjaluku večernjim vozom 22. aprila 1934. godine, otišavši za Beograd, na mjesto ministra saobraćaja u Kraljevskoj vladi. Lokalne vlasti su planirale da mu organizuju svačani ispraćaj, ali je on – onako skroman, kakav je bio – to odbio, a novac koji je bio predviđen za troškove tog ispraćaja dat je (po njegovoj želji) u humanitarne svrhe. Prilikom njegovog odlaska se, ipak, spontano okupilo oko 10.000 Banjolučana, koji su od Banskog dvora do Željezničke stanice (današnjeg Muzeja savremene umjetnosti) napravili počasni špalir. O tom veličanstvenom rastanku pisale su mnoge beogradske, zagrebačke i banjolučke novine. Bilo je i suza.
Koliko je danas poznato, Svetislav-Tisa Milosavljević je još samo jednom posjetio Banjaluku. Bilo je to na već pomenuti Spasovdan, 18. maja 1939. godine, kada se u Banjaluci okupilo oko 20.000 građana, koji su bili oduševljeni što su ponovo imali priliku da vide svog dragog bana.
Jedna od najpoznatijih ulica u Banjaluci danas nosi ime Bana Svetislava Tise Milosavljevića, a na trgu Srpskih vladara, u srcu grada nalazi se spomenik ovom velikanu.
Sin tgovca iz Niša
Svetislav Milosavljević je bio stariji sin bogatog niškog trgovca Tome Milosavljevića i njegove supruge Vasilije, rođene Popović, kao ponajbolji gimnazijalac planirao je da studira tehniku i postaneinženjer, ali ga je očev finansijski slom primorao da se odluči za vojni poziv. On je rođen 7. septembra 1882. u Nišu.
Mada se, u uniformi našao silom prilika, zavolio je oficirsku službu pa se stalno teoretski i praktično usavršavao. Tokom balkanskih i Prvog svjetskog rata, izrastao je u opštepriznati autoritet za pitanja vojnog saobraćaja, uz istovremeno napredovanje koje će mu krajem 1925. godine donijeti i čin brigadnog generala. Zahvaljujući mnogo puta potvrđenoj stručnosti i revnosti, kralj Aleksandar ga je decembra 1926. godine izabrao za ministra saobraćaja, ali ga je zaobišao pri rekonstrukciji vlade u julu 1928. godine, iako je za prethodnih 19 mjeseci Milosavljević ostvario odlične rezultate i započeo nekoliko kolosalnih projekata od kojih se izdvajaju Pančevački most na Dunavu, palata Ministarstva saobraćaja a, posebno, drugi kolosijek pruge Beograd-Zagreb od prestonice do Novske koji je već za njegova mandata priveden kraju.
Jugoslovenski monarh se marljivog i energičnog Milosavljevića ponovo sjetio oktobra 1929. godine kada ga je postavio za namesnika u jednoj od devet novoformiranih banovina – u Vrbaskoj. Taj izbor nipošto nije bio slučajan: kralj je vrlo dobro znao da veoma siromašnoj Vrbaskoj banovini treba starješina koji će ojačati povjerenje odanih, pridobiti kolebljive i suzbiti oponente, koji će razbuditiuspavane narodne snage i tako Mrkonjića Krajinu povući iz preduge učmalosti. Na sreću tadašnjih pa i potonjih Krajišnika, ponajviše Banjolučana, kraljev izbor pao je, dakle, na Svetislava Tisu Milosavljevića. 18. aprila 1934. po drugi put je stao na čelo saobraćajnog resora u novoj jugoslovenskoj vladi.
Poslije Banjaluke
Poslije banovanja, Svetislav Tisa Milosavljević je još samo jednom posjetio Banju Luku – na Spasovdan, 18. maja 1939. godine, kada se odazvao pozivu banjalučke pravoslavne crkvene opštine i došao da kumuje veličanstvenom Sabornom hramu za čije podizanje je, takođe, imao neprocjenjive zasluge. Bila je to simbolična kruna ljubavi, razumijevanja i saradnje grada koji je predodređen da u svome imenu nosi bana i čovjeka, fizički sićušnog, ali djelom pravog gorostasa, koji je za svega četiri i po godine provedene u tom gradu postao jedna od najstamenijih i najsvjetlijih figura njegove ukupne prošlosti.
Sa mjesta ministra saobraćaja Svetislav Tisa Milosavljević 1935. godine odlazi u penziju. Drugi svjetski rat proveo je u okupiranoj prestonici pišući memoare. Prvi ban Vrbaske banovine je umro 28. jula 1960. godine u mirnom porodičnom okruženju.
Svetislav Milosavljević je umro u Beogradu 28. jula 1960. godine, u 78. godini života.
