Okićene ulice, blještavi izlozi i užurbane pripreme za proslavu Nove godine, za većinu stanovnika Zaplanja, planinskog kraja u blizini Niša, jednog od najsiromašnijih u Srbiji, i ove zime, kao i mnogo zima unazad, nešto su o čemu ne mogu ni da sanjaju.
U kratkim i hladnim zimskim danima zaplanjska sela sablasno su pusta i tek po dimu koji izlazi iz po nekog dimnjaka može se vidjeti da u njima još žive ljudi.
Zaplanje, odnosno područje koje pokriva opština Gadžin Han, jedno je od najstarijih i najsiromašnijih u Srbiji.
U 34 zaplanjska mjesta, prema zvaničnoj statistici, živi nešto više od 8.000 stanovnika, a više od polovina njih starija je od 50 godina.
Prema riječima predsjednika opštine Gadžin Han Saše Đorđevića, ova opština je između dva posljednja popisa izgubila petinu stanovništva.
– Tokom godine na području čitave opštine rodi se tridesetak beba, a umre blizu 300 ljudi. U selima je puno neoženjenih muškaraca koji nemaju posla i ne odlučuju se da zasnuju porodicu – rekao je Đorđević za Betu.
Đorđević kaže da je slika ove opštine sve do 90-ih godina bila potpuno drugačija. U Zaplanju je polovinom prošlog vijeka živelo 26.000 stanovnika, seoske škole bile su pune djece.
– Migracija stanovništva, gašenje društvenih firmi i nedostatak posla glavni su razlozi što sela u ovom kraju ostaju bez ljudi. Zaplanje sada ima svega 200 radnika koji rade u proizvodnji, a 1.400 ljudi je nezaposleno – rekao je Đorđević.
Žitelji ovog kraja takođe ističu da je gašenje fabrika glavni razlozi što u zaplanjskim selima sada žive uglavnom starci, starice i neženje.
Najveći broj neoženjenih muškaraca, rekli su mještani, teško da će ikada naći suprugu i zasnovati porodicu.
– Težak je život na selu, neće ni jedna žena da dođe iz grada ovdje da se muči da kopa njive i čuva stoku – kažu u glas Divna i Blagoje Stojanović iz Sopotnice, oboje zašli odavno u osmu deceniju života.
Njihov komšija pedesetjednogodišnji Slavoljub Stojanović jedan je od žitelja Zaplanja koji do sada nije uspio da pronađe suprugu.
– Kad je u selu bilo djevojaka, nisam htio da se ženim, računao sam imam još vremena. Kad sam riješio, bilo je kasno, u selu više nije bilo djevojaka – objašnjava Stojanović.
Prema Stojanovićevim riječima, djevojke iz sela, za razliku od muškaraca, po završetku školovanja ne vraćaju se svojim kućama, već se udaju u gradu.
– U Sopotnici sad nemate ni jednu djevojku, a ima tridesetak neženja, svi su stariji od trideset godina. Slična je situacija i u drugim selima – rekao je Stojanović.
Slavoljub Jovanović iz Donjeg Dragovlja, takođe neženja sa dugogodišnjim stažom, kaže da sada ne postoje nikakve šanse da žena iz grada dođe da živi u selo.
– Mi muškarci smo ostali na selu da se brinemo o roditeljima. Sada oni pomrli i mi ostali sami. U mom komšiluku ostali sve samci – kazao je Jovanović.
Mještani zaplanjskih sela naglašavaju da su u ovom kraju vjenčanja postala prava rijetkost. Na području čitave opštine skopi se godišnje tek između pet i deset brakova. Zbog toga rođenje djeteta u selu predstavlja doživljaj koji obraduje sve mještane.
