U političko-teritorijalnoj organizaciji prostora Republike Srpske, koja se sastoji od opština i gradova, grad Banjaluka (ranije opština) je najveća političko-teritorijalna jedinica sa površinom od 1.239 kvadratnih kilometara.
Univerzitetski, privredni, finansijski, politički i administrativni je centar Republike Srpske i sa 199.191 stanovnikom najveća je naseljena zajednica u RS.
Banjaluka je smještena u kotlini, na nadmorskoj visini od 164 metra i na prelazu između Dinarskih planina na jugu i Panonskog bazena na sjeveru.
Grad pripada srednjoevropskoj vremenskoj zoni (GMT+1) i ima umjereno-kontinentalnu klimu, sa preovladavajućim uticajima panonskog prostora.
Srednja godišnja temperatura je 10,7 stepeni Celzijusa, srednja januarska 0,8, dok je srednja julska temperatura 21,3 stepena Celzijusa.
Zbog velikog broja zelenih površina (parkova i aleja), Banjaluka nosi epitet „grad zelenila“. Nazivaju je i „gradom mladih, sporta i kulture“. Banjalluka je nekada bila snažan privredni centar sa razvijenom industrijskom strukturom, a posebno mašinskom, elektro, tekstilnom, prehrambenom i celuloznom. Protekla ratna zbivanja i poslijeratna društvena tranzicija uslovili su propadanje većine industrijskih kapaciteta i tržišta.
U poslijeratnom periodu Banjaluka se sve više otvara prema zemljama tržišne ekonomije, a svoju šansu vidi u razvoju trgovine, turizma, poljoprivrede i prehrambene industrije.
Dan grada obilježava se 22. aprila, kada je Banjaluka u Drugom svjetskom ratu oslobođena od fašizma. Za Dan grada ustanovljene su sljedeće nagrade i priznanja: Ključ grada Banjaluke, sa Poveljom „Počasni građanin grada Banjaluke”; Zlatni grb grada Banjaluke; Plaketa grada Banjluke i nagrada grada Banjaluke-mladima.
Slava grada je Spasovdan.
Inače, oslobodilac Banjaluke od fašista, narodni heroj Milančić Miljević (1909. – 1983.), poznat je i po tome što je njegova brigada jedina od svih Titovih jedinica uspjela da zarobi nekog njemačkog komandanta – nosioca Hitlerovog krsta prvog reda, plemića Haberlajna.
Banjaluka se može pohvaliti najstarijom hidroelektranom na Balkanu. U Delibašinom selu monasi iz reda Trapista izgradili su hidrocentralu 1899. godine, pa je tako prva sijalica u Banjaluci zasijala osam godina pre Zagreba.
U Banjaluci danas postoji više od 1.000 kafića i restorana, a prva kafana u ovom gradu otvorena je još davne 1617. godine. Držao ju je Seid na desnoj obali Vrbasa, naspram Kastela. Bila je odmah pored puta koji je preko mosta vodio kroz Tvrđavu, a imala je trem nad vodom.
Banjaluka je ime poznatog i veoma posećenog restorana u Varšavi. Simpatični kafić “Banja Luka” postoji i u Krakovu, a u Berlinu Banjaluka je ime jednog alternativnog kluba.
Banjaluka je i ime za vrstu lala koje se uzgajaju u Holandiji. U toj zemlji postoje nepregledne plantaže predivne žuto-crvene “Banjaluke”…
I na kraju, da li ste znali da je po Banjaluci nazvana jedna cijela pokrajina u Italiji?
I.M.
