Manastir Gomionica sa crkvom posvećenom Vavedenju Presvete Bogorodice nalazi se 42 km zapadno od Banjaluke, uz gornji tok istoimene rječice, zapravo njene desne pritoke, potoka Matavaza.
Brze i bistre planinske vode i šumovite strmine Pilipovića brda, Kozijerca i Kika, išarane pašnjacima, daju skrovitoj gomioničkoj okolini živopisnost i bujnu ljepotu nedirnute prirode. Slikovitost ambijenta upotpunjuju stare drvene vodenice, čije točkove potok još uvijek okreće.
Do manastira se stiže putem koji od Banjaluke vodi za Bronzani Majdan, odakle se odvaja još 12 km uskog asfaltnog puta do sela Kmećani čija su domaćinstva rasuta oko manastira. Monaški život, posvećen molitvenom miru i duhovnim podvizima, oduvijek je za sebe tražio obitavališta u samotnim, od vreve svetovnog života udaljenim, oazama čiste prirode, daleko od bučnih drumova.
Manastir Gomionica sa crkvom posvećenom Vavedenju Bogoredice kod Bronzanog Majdana , datuje se prije 1536. godine, kada se u turskim izvorima u njoj pominje iguman Andrija. Iz 1599. godine potiče tipik manastira Gomionice, danas u eparhijskoj biblioteci u Aradu (Rumunija).
Monasi su krajem XVII vijeka izbjegli u manastir Hodoš u Banatu, a 1738. godine u slavonski manastir Pakru.Tokom XVIII i XIX vijeka crkva je nekoliko puta obnavljana.Manastirsku školu podignutu 1882. godine je pohađao i poznati književnik Petar Kočić.
Manastirska crkva
Gomionička crkva je jednobradna građevina sa kupolom, polukružnom oltarskom apsidom i pripratom. Uz podužne zidove prislonjeni su ojačavajući lukovi. Svodovi unutar crkve su oslonjeni na isturene pilastre, pri čijem dnu su lučno zasvedeni prolazi, što crkvi daje prividno trobrodnu osnovu. Sredinom XIX vijeka dograđena joj je spoljna priprata, a oko 1900. godine zvonik. Godine 1892. u kupoli, ispod sloja zidnog slikarstva iz oko 1870. godine, otkrivene su starije freske. Zaključuje se da je prvobitno gomionička crkva bila ukrašena freskama, izuzev unutrašnje priprate. Živopis Gomionice posjeduje izvjesne stilske karakteristike koje ga dovode u vezu sa majstorima koji su u sedmoj i osmoj deceniji XVI vijeka oslikali pećku i gračaničku pripratu, crkvu manastira Lomnice i obnavljali freske u Studenici, Mileševi i Banji kod Priboja. Postoje i izvjesne osobine stila koje odvajaju gomionički živopis od rada takozvanih «pećkih slikara».
Manastirksi konak
Manastirski konak je u XIX vijeku proširen i podignut na sprat. U niši na istočnom zidu trpezarije sačuvala se freska Bogorodice sa Hristom iz XVII vijeka.
Manastirska riznica
U manastirskoj riznici su zbirke ikona iz XVI – XIX vijeka, starih rukopisnih i štampanih knjiga iz XIV – XVIII vijeka i predmeta umjetničkog zanatstva. Pozlaćeni gomionički srebrni krst iz 1640. godine, rad Stefana Ivanovića Sarajevca iz Sombora, danas je u kolekciji Londonskog univerziteta.
Vršeći svoju duhovnu misiju u srpskom pravoslavnom narodu u periodu viševijekovnog ropstva, više puta je paljen, pljačkan i skrnavljen. Uvijek je iznova obnavljan, pod izuzetno teškim okolnostima i vraćan svojoj prvobitnoj namjeni.
